Zapis dziejów,  Gdańsk

Rozwój grodu, czyli co się działo zanim postało Miasto Gdańsk.

Źródło: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. www.archeologia.pl

Zanim postało Miasto Gdańsk

Korzystne położenie u ujścia Wisły, która od zawsze była głównym szlakiem komunikacyjno-handlowym, sprawiało, że już w VII w. p.n.e Gdańsk mógł zyskiwać na znaczeniu i prężnie się rozwijać.

W okresie od VII do poł. X wieku, jest potwierdzone istnienie grodów w Otominie, Sopocie, Oliwie, Oruni, Pruszczu Gdańskim, oraz samym Gdańsku, który ulokowany był przy Motławie, a jego relikty odkryte zostały w 1972 roku.

Via Regia

Via Regia, to dawna, główna droga biegnąca na wschód, w stronę Mierzei Wiślanej, przecinająca trakt północ-południe, położona tuż przy osadzie portowej nad Motławą oraz wzniesionego w pobliżu grodu strażniczego. Takie usytuowanie grodu, zapewniało widok na port i pozwalało na kontrolowanie wiślanej żeglugi. Tak było już w X w.

W 997 r. przybył św. Wojciech i ochrzcił tłumy mieszkańców, a 1123-4 roku utworzone Pomorze Gdańskie zostało włączone do włocławskiego biskupstwa. Wkrótce, dzięki nadaniom i przywilejom, powstała biskupia rezydencja, na Biskupiej Górce, położonej na południu od Grodziska.

W 1. poł. XIII w., na zachód od Grodu książęcego, wzdłuż drogi do miasta i osady targowej, w okół kościoła św. Mikołaja, (który prawdopodobnie został ufundowanym przez pierwszego władcę Grodu – księcia Sambora, w 1174 roku), zaczęła się formować kolejna osada. 

J. Kmieciński. “Geneza średniowiecznego miasta i portu. Wyniki badań millenijnych”.

W miejscu dzisiejszej Hali Targowej, gdzie stał pierwszy murowany kościół, osiedlili się przybyli z Krakowa – Dominikanie, którzy otrzymali tereny zajmujące obszar, aż do Motławy.

W tej okolicy, przy dzisiejszym Placu Dominikańskim, funkcjonował targ, który kształtował główny szlak północ-południe, zwany później – Via Regia, a biegnący dzisiejszymi ulicami: Rajska, Węglarska, Tkacka, Kołodziejska, aż do Św. Wojciech na Oruni, oraz przecinającymi: Podwale Staromiejskie, Hucisko, Nowe Ogrody, Kartuska.

Przy dzisiejszej ulicy Podwale Staromiejskie, która w ów czas, łączyła plac targowy przy klasztorze Dominikanów z częścią portową, osiedlili się rzemieślnicy. Bliżej portu znajdowały się tereny przeładunkowe z palowym nabrzeżem i konstrukcjami cumowniczymi.

Początek XIII w. W tym czasie, w osadzie rzemieślniczo-targowej, zaczął powstawać kościół św. Katarzyny. Są to tereny Starego Miasta, które jednak po powojennej odbudowie, posiada młodszą zabudowę, niż historyczne Główne Miasto (de facto młodsze) – powszechnie uważane za gdańską Starówkę. Świętopełek II, w latach 1257-1263, osadzie przy kościele św. Katarzyny, nadał prawa miejskie.

Okoliczne osady

Opactwo Cystersów w Oliwie, mimo wielu ataków, rozwijało się dzięki młynom, które powstały w nad Potokiem Oliwskim i Strzyżą.

Z tego okresu, pochodzą również pierwsze wzmianki o Wrzeszczu, Pieckach, Polankach, Przymorzu. Rok 1294, na mocy układu dziedziczenia zawartego pomiędzy Mściwojem II i Przemysławem II. połączył Pomorze Gdańskie z Królestwem Polskim,

Tak było do 1308 roku i opanowania Pomorza przez Krzyżaków.

Późne Średniowiecze

Przyszli, zniszczyli i przejęli miasto.

Spalili podgrodzie rybacko-rzemieślnicze, mieszkańców przesiedlili na Osiek, zaadoptowali wały, fosy, przejęli kaplice.

W 1343 r. na terenie dzisiejszych ulic: Rycerskiej, Czopowej, Sukienniczej i Grodzkiej, zbudowali sobie swój zamek krzyżacki. 

Do dziś, została po nim Baszta Łabędź i fragment murów obok hotelu Hilton, nad Motławą. 

Osiek miał swój ratusz, choć nigdy nie dostał praw samodzielnego miasta, to zachował polskie prawo; jego część zachodnia, od kościoła św. Katarzyny po ulicę Elżbietańską, stała się Starym Miastem, a przy głównej ulicy – Korzennej, powstał później ratusz Starego Miasta. W pobliżu, tuż obok kościoła św. Katarzyny, nad  Radunią, w 1349 r. krzyżacy wybudowali Wielki Młyn.

Źródło: www.gedanopedia.pl

Na początku XVI w., w jego okolicy powstał klasztor Brygidek, a nieco dalej, przy dzisiejszej ulicy Łagiewniki – szpital żeglarzy pod wezwaniem św. Jakuba.

Tymczasem, w okolicy dzisiejszej ulicy Długi Targ, funkcjonowało miasto kupiecko-portowe, które było zalążkiem dzielnicy Głównego Miasta.

W 1342 roku, miasto otrzymało przywilej,  w miejscu dawnego kościoła, zaczęto budować nową, ceglaną bazylikę. Z czasem do Głównego Miasta dołączono tereny Dominikanów. Rozdzielający niegdyś, te dwie dzielnice, płynący Siedlecki Potok,  oraz fosy, zostały zasypane i w jego miejscu powstała ulica Szeroka. 

Zmiany jakie zaszły w mieście po wybuchu wojny trzynastoletniej  z Zakonem, to wyburzenie zamku krzyżackiego przez Gdańszczan w 1454 r. Teren ten, przez niemal 200 lat, pozostał niezabudowany.

Szereg królewski przywilejów, pozwalał miastu na niezwykły rozwój gospodarczy i architektoniczny.

Źródło: www.gdansk.fotopolska.eu, 1931 r. Otto Kloeppel, Rekonstrukcja planu miasta Gdańska w 1500 r.

Cofnięcie krzyżackich zakazów, sprawiło, że mieście powstały baszty, wieże obronne, kościelne hełmy, bramy miejskie, Dwór Artusa, i Bractwa św. Jerzego.

Wykształcił się również typowy dla Gdańska charakter domu mieszczańskiego, z wysoka sienią.

Port, w tym okresie, był kontrolowany już wyłącznie przez Gdańszczan, znacznie rozbudowana została przestrzeń spichrzowa miasta.

Nastały najlepsze czasy dla rozwoju Gdańska – w Królestwie Polskim.

Źródło: www.gdansk.fotopolska.eu

Źródło: www.polska-org.pl, Główne Miasto.
Ratusz Głównego Miasta. P. Willer, ok 1687

Źródło: “Katalog Zabytków Sztuki, Miasto Gdańsk”.

Możliwość komentowania Rozwój grodu, czyli co się działo zanim postało Miasto Gdańsk. została wyłączona
%d bloggers like this: