Średniowieczne żaglowce

Średniowieczne żaglowce

Ewolucja kogi od XII wieku i holk z połowy XV wieku.

W średniowieczu nastąpiła, swego rodzaju specjalizacja wymiany handlowej, związana z podziałem na regiony: Europy południowo-zachodniej, północno-zachodnią, wschodnią, Bizancjum, kraje poza europejskie, ale pozostające w układzie.

Od wieków transport szlakami wodnymi był tańszy i łatwiejszy niż lądowy. Ówczesny rozwój gospodarczy przyczynił się do znacznego postępu w transporcie wodnym i wymiany rozwiązań technologicznych, typowych dla danego regionu. 

Jako antyczne dziedzictwo konstrukcyjne statków, pozostały dwa główne rodzaje napędu: wiosłowy i żaglowy. Ich ewolucja była uzależniona od regionu geograficznego i od warunków naturalnych jakie tam występowały, np. wysokości przypływów i odpływów, zmienności pogody, siły wiatrów.

Kogi miały płaskie dno, wysokie burty, posiadały jeden maszt i prostokątny żagiel, poszycie budowana na zakładkę. Holki posiadały wiekszą ładowność niż kogi dlatego były chętnie wykorzystywane w transporcie przez Hanzę.

W XV wieku, po wodach świata pływało kilka rodzajów żaglowców – jednopokładowe karawele, trzymasztowe karaki i wielkie galeony.

Karawela

Karawele powstały w wyniku przebudowy portugalskich, rybackich karabos. Służyły do przecierania nowych, dalekich szlaków.

Początkowo były jednostkami jednomasztowymi, które pływały po morzach w XII wieku. W późniejszym okresie, były używane jako jednostki transportowe, zyskały dwa lub trzy maszty, oraz rufową i dziobową nadbudówką, zwaną kasztelem. Karawele miały długość do 25 metrów, były szybkie i zwrotne.

Karaka

Karaki pojawiły się pod koniec XIV wieku. Te duże i zwrotne żaglowce, przystosowane do dalekich podróży, były popularne do XVII. Posiadały charakterystyczny kasztel dziobowy oraz wielopokładowy, rufowy. Karaki, ze względu na swoją wielkość oraz ładowność pozwalały na długie podróże. Załoga karaki mogła liczyć od stu, do nawet dwustu marynarzy i żołnierzy. W celach wojennych, wyposażano je w kilka dział umieszczanych w rufie. W późniejszym okresie, dział było więcej i ustawiano je wzdłuż burt.

Ilustracja z manuskryptu Konrada von Grünenberga, Beschreibung der Reise von Konstanz nach Jerusalem, 1487




Galeon

Geleony to żaglowe okręty wojenne lub statki handlowe, które powstały w drodze udoskonalania karak. Były statkami żaglowymi choć wiosła służyły do manewrów portowych, lub w walce.Posiadały trzy, cztery a nawet pięć pokładów. Koncepcja galeonu odpowiadała na potrzeby wojenne oraz handlowe.

Przeznaczeniem była duża ładowność i bezpieczeństwo pokonywania trudnych i dalekich tras dla ważnych osób lub drogich towarów. Transportowano nimi przyprawy, kamforę, kość słoniową, porcelanę,skóry, owoce, wełny, jedwabie, kosztowności, ale również wino i ałun. Pływała w konwojach, w długie rejsy do Chin i Meksyku.

Cechą charakterystyczną galeonów były dziobowe figury nazywane galionami. Te kunsztowne, drewniane rzeźby, często były polichromowane czyli barwnie zdobione i przedstawiały różne postaci ludzkie, zwierzęce lub alegoryczne (postacie alegoryczne to plastyczny, symboliczny sposób przedstawiania myśli lub idei).

W nadbudówce rufowej galeonów umieszczone były, bogato zdobione kabiny dowódców i oficerów.

W drugiej połowie XVI wieku, zaczęto budować już specjalnych galeonów wojennych; uzbrajano je wzdłuż burt w lekkie działa w ilości od 80 do 200 sztuk, lub ciężkie od 40 do 50 sztuk. Liczebność załogi mogła wynosić nawet 700 żołnierzy, marynarzy i kanonierów. (Kanonier to odpowiednik stopnia szeregowca w piechocie). 

Rufa galeonów holenderskich, XVII w.
“Bardzo niski kasztel dziobowy, wysoko wzniesiony, kilkupiętrowy kasztel rufowy, którego tył, nad pawężą, zdobi galeria lub kilka jej pięter i elementy ozdobne. Fragmenty obrazu Willema van de Velde Młodszego ”Dutch men-o’-war and other shipping in a calm”.

Źródło: 1. https://www.statkihistoryczne.pl, 2. Akademia Rzygaczy, 3. J. Kwaśniewski, „Średniowieczne statki handlowe”. 4. www.koga.net.pl

Możliwość komentowania Średniowieczne żaglowce została wyłączona
%d bloggers like this: