Miejsca,  Ulica św. Ducha

Platea Sancti Spiritus – Ulica Świętego Ducha i trochę jej historii

Ulica św. Ducha to jedna z głównych szlaków i najdłuższych ulic miasta. Jest usytuowana prostopadle do Motławy, łączy Targ Drzewny z Długim Pobrzeżem, i w tym miejscu jest zakończona, wzniesioną w XIV-XV wieku, bramą wodną. Dawniej początek ulicy – tuż przy Targu Węglowym, wyznaczała Brama Ludwisarska inaczej zwana dzwonną, która dziś już nie istnieje ponieważ została rozebrana w latach 1820-1825.

ulica świętego ducha
Gustav Adolf Carl Closs, Ulica Świętego Ducha w lecie, około 1886, po prawej fragment kamienicy pod nr 113 (dawniej 80). Źródło: https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA

Rzemieślnicze centrum handlowe

Ulica Świętego Ducha była jedną z czterech głównych ulic wyznaczających Dzielnicę Mariacką. W dawnych czasach, ze względu na podmokłe tereny, nie biegła do samej Motławy, kończyła się Targiem Chlebowym w okolicach połowy swojej dzisiejszej długości – w okolicy Bazyliki Mariackiej.

Na Targu Chlebowy, raz w tygodniu, mieszkańcy zaopatrywali się w wypieki u rzemieślników z cechu piekarzy. Kawałek dalej, ulokowane były ławy mięsne, gdzie swoje wyroby sprzedawali przedstawiciele cechu rzeźników. W drugiej połowie XV wieku, umiejscowionych było tu, aż osiemdziesiąt rzeźniczych jatek i  kramów. W 1516 roku, powstał tu budynek, który dziś moglibyśmy nazwać wyspecjalizowanym, rzeźniczym centrum handlowym, które było użytkowane w ten sposób do XIX wieku. Ten skrawek miasta, do dziś nie został odbudowany po zniszczeniach wojennych.

Dawny wizerunek ulicy

W ciągu ulicy Świętego Ducha mieściły się katolicka Kaplica Królewska, kalwińska kaplica gminy angielskiej – przejęta następnie przez menonitów, wyższa szkoła średnia dla chłopców im. św. Jana. Jak przystało na jedną z głównych arterii miasta były tu też sklepy, kramy, magazyny, księgarnia, drukarnia, sklep z instrumentami, wytwórnie: likierów, bursztynów, proszków do pieczenia, fortepianów i pianin, fabryka mebli, cukiernia, cech piekarzy, cech krawców, cech złotników, cech rzeźników, zajazd z jadłodajnią, gdzie odbywały się różne imprezy i koncerty, Dom Bractwa Żeglarskiego – inaczej zwany Domem Szyprów, (w XVIII wieku), następnie zakupiony przez Towarzystwo Rzemieślnicze i przerobione na  szkołę rzemieślniczą;

Wyjątkowe kamieniczki i wyjątkowi ludzie z ulicy Świętego Ducha

Na początku ulicy, idąc w kierunku Motławy, tuż za Teatrem Wybrzeże i za bramą Ludwisarską, (której nie ma),  po lewej stronie, stoi najpiękniejsza dla mnie kamienica – dom Pawła Beneke. Przebudowana i otynkowana w czasach Pruskich. Jej zewnętrzne ściany, i tylko one, ocalały z bombardowania; po wojnie odbudowana przez rodzinę Urbańskich, która mieszkała tu i prowadziła pracownię kaletniczą przez niemal 70 lat.

Źródło: https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA
Źródło: https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA

Idąc dalej, tuż za poprzeczną ulicą Kozią, aż do kolejnej – ulicy Złotników, był kiedyś rynek chlebowy, gdzie chłopom sprzedawano chleb nie dopuszczony (przez miejską kontrolę) do sprzedaży dla mieszczan.

Na odcinku pomiędzy ulicami Złotników i Grobla, znajdował się niegdyś szpital Św. Ducha. Powstał przy kościele pod tym samym wezwaniem, w 1333 roku, z przeznaczeniem dla ludzi starych i ubogich. I choć w 1357 roku, został przeniesiony na ulicę Tobiasza, to ulica św. Ducha, zawdzięcza mu swą nazwę.

Nieopodal, już w 1477 roku, znajdowała się tu siedziba cechu krawców. Była to niezwykle liczna i ceniona grupa ówczesnych kreatorów mody, szyjących również na obce rynki oraz królewskie dwory.

https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA
Źródło: https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA

Mniej-więcej, w połowie długości ulicy, po prawej stronie, znajduje się wyjątkowej urody Kaplica Królewska. Powstała w miejscu pięciu, rozebranych wcześniej, należących do plebani kamieniczek. Zdobienia jej elewacji, są  dziełem gdańszczanina Andrzeja Schlütera, który pracował również dla trzech europejskich monarchów; jest również twórcą rzeźb Pałacu Wilanowskiego. Wcześniej, w jednej z mieszczących się tu kamieniczek, mieszkała Jan Düringer, konstruktor unikatowego zegara astronomicznego – w ów czas największego na świecie, który do dziś znajduje się w Kościele Mariackim

Źródło: http://www.garnek.pl/fifek64/11756613/kaplica-krolewska-w-gdansku

Dom „Pod Pelikanem” 

Nieopodal kaplicy, stał kiedyś dom, w którym urodziła się Daniel Chodowiecki – wybitny rysownik i malarz. Jego matka, prowadziła tu kiedyś szkółkę dla dzieci. A jego ilustracje z 1773 roku,  będące kroniką podróży do Gdańska, pozwalają nam zachwycać się  urokami miasta tamtej epoki. Ulica była piękna jak z bajki, kameralna, wypełniona drzewami i klimatycznymi przedprożami.

Dom “Pod Żółwiem”

W dalszej części ulicy jest dom „Pod Żółwiem”. Tu, pod numerem (przedwojennym) 47, w 1788 roku urodził się filozof Arthur Schopenhauer. Żółw jest, choć nieco różni się od tego, który znajdował się tam przed wojną, podobnie jak kamienica odbudowana po wojnie. Pisarka, Joanna Schopenhauer, matka Artura tak opisywała w swych wspomnieniach owego żółwia:

“Żadna gwieździsta lira nie znaczyła naszego dachu przed moim urodzeniem. Jedynym znakiem, którym mógł się on pochwalić (…) jest ten, że zamiast bożków, aniołów, waz, orłów, koni i innych zwierząt, które tam z wysokości innych dachów spoglądają na ulice, u najwyższego szczytu leży na brzuchu metalowy żółw. Kiwa się on i trzepoce mocno pozłacanymi łapami i głową na wszystkie strony świata, kiedy tylko wiatr silniej zawieje.”

Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Dom_„Pod_Żółwiem”_w_Gdańsku
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Dom_„Pod_Żółwiem”_w_Gdańsku

Idąc dalej w kierunku Motławy, w pobliżu bramy wodnej, znajdowała się siedziba Związku Żeglarzy i gospoda, w której wyrabiano pierniki, eksportowane do Ameryki. Kolejna kamienica należała do wybitnego budowniczego Bramy Nizinnej i Żuławskiej  — Jana Starkowskiego.

Źródło: https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA

Mamy XXI wiek i dziś żadna część miasta, nie prezentuje tak szerokiego spektrum różnorodności spełniających oczekiwania i potrzeby mieszkańców. Już w XIX wieku, przy ulicy św. Ducha, powstał Teatr Miejski, później – Wybrzeże, a całkiem niedawno hotel (w części budynku, który jeszcze kilkanaście lat wcześniej, również był częścią Teatru Wybrzeże).

Zniknęły jednak prawie wszystkie wcześniejsze obiekty; fabryki – to nawet zrozumiałe, ale brak pracowni rzemieślniczych i sklepów, jest naprawdę bardzo smutny, tym bardziej dla miasta, którego bogactwo wyrosło na handlu i rzemiośle!

Tymczasem, przy ulicy Świętego Ducha mamy nadal Kaplicę Królewską, Teatr Miejski, (później przemianowany na Teatr Wybrzeże), oraz: jeden sklep, jedną restaurację, może z pięć kawiarni, kilka jadłodajni, może ze dwa sklepy z biżuterią bursztynową, jednego fryzjera, w domu “Pod Żółwiem” – bibliotekę miejską. Chyba nic mi nie umknęło. Oczywiście jest jeszcze tajemniczy dom Pawła Beneke.

Źródło:

  1. https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=ŚWIĘTEGO_DUCHA, dostęp z dnia 22.08.2020
  2. Januszajtis A. „Ulica sławnych ludzi”. Wyd. „Litery”miesięcznik społeczno-kulturalny wybrzeża, nr. 2 (62), 1967.
Możliwość komentowania Platea Sancti Spiritus – Ulica Świętego Ducha i trochę jej historii została wyłączona
%d bloggers like this: